Seminarium naukowe CCCR
Centrum Badań Zmian Klimatu UMK w Toruniu serdecznie zaprasza na seminarium, na którym Pan prof. dr hab. Jacek Wijaczka z Katedry Historii Nowożytnej i Edytorstwa Źródeł, Instytutu Historii i Archiwistyki, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wygłosi referat pt. „Polowanie na czarownice i czarowników w Europie w XVI–XVIII wieku a mała epoka lodowcowa”
Seminarium odbędzie się on-line na platformie MS Teams w dniu 15 czerwca (poniedziałek) 2026 r. o godz. 17:00 CEST.
Link do uczestnictwa w spotkaniu:
https://teams.microsoft.com/meet/376851107301581?p=y27IZojQG5UWIe5FF5
Streszczenie referatu:
W trakcie trwania małej epoki lodowcowej w Europie prowadzone były na szeroką skalę procesy o czary, w których skazano na karę śmierci około 50 000 osób, przede wszystkim kobiet (ponad 80%). Na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. niemiecki historyk Wolfgang Behringer postawił tezę o wpływie małej epoki lodowcowej, a właściwie zachodzących wówczas wahań klimatycznych, na te procesy. Porównując bowiem chronologię w kilku państwach zauważył, że procesy o czary we Francji, w Szkocji, w Szwajcarii i w Niemczech występowały w tym samym czasie. Dalej stwierdził, że wszystkie fale polowania na czarowni/ce/ków powiązane były z kryzysami żywnościowymi, które z kolei wynikły z pojawienia się ekstremalnych długotrwałych zjawisk pogodowych. Jednym z podstawowych oskarżeń w procesach o czary w zachodniej Europie było zarzucanie rzekomym czarownicom i czarownikom, że za pomocą czarów „psuli” pogodę. Zmiany pogody zaczęto więc przypisywać czarowni/com/kom, wspólnikom diabła, w ten sposób radząc sobie z wytłumaczeniem pojawienia się ostrych zim, upalnych lat, wichur, huraganów oraz opadów śniegu i mrozu w maju. Te wydarzenia i następujące po nich nieurodzaj, choroby bydła, wzrost cen i epidemie, według W. Behringera, sprawiły, że w następnych latach w tej samej okolicy pojawiły się oskarżenia o czary i procesy.
Behringer jednak zaznaczył, że nie był to jedyny decydujący czynnik. Bowiem drugim niemniej ważnym, kształtującym dynamikę polowań na czarowni/ce/ków była radykalna transformacja mentalności, która nastąpiła po 1560 r., a poszła w kierunku ponurego, depresyjnego poglądu na świat podzielanego również przez ówczesne elity, też dotknięte zmianami klimatycznymi i gospodarczymi (m.in. inflacja i wywołany nią spadek dochodów). Zaczęto powszechnie wierzyć, że to z pomocą diabła czarownic/e/y psują pogodę, aby niszczyć plony na polach i ten sposób zrujnować chrześcijan.
Czy podobnie było i w Polsce? To rozważymy w trakcie naszego spotkania.
Biogram Prelegenta:
Jacek Wijaczka, historyk pracujący na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zajmuje się historią wczesnonowożytną. Doktoryzował się na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu w 1990 r. na podstawie pracy „Asverus von Brandt (VII 1509-1559). Dyplomata w służbie księcia Albrechta pruskiego”. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1998 r. na podstawie monografii „Stosunki dyplomatyczne Polski z Rzeszą Niemiecką w czasach panowania cesarza Karola V (1519-1556)”. W 2003 r. otrzymał tytuł profesora. Jest autorem kilku książek i ponad 300 artykułów. Zajmuje się zarówno historią polityczną, jak i historią gospodarczą, historią życia codziennego i historią kultury. Do ostatnich publikacji należą monografie „Traktat krakowski i hołd pruski z 1525 roku” (Olsztyn 2025) i „Polowanie na czarownice w Polsce w XVI-XVIII wieku” (Poznań 2025). Zajmował się również badaniami nad związkiem między zmianami klimatycznymi a niektórymi zjawiskami społecznymi w Rzeczypospolitej (The impact of climate change on witch trials: myt hor reality? The example of Royal Prussia in the sixteenth-eighteenth centuries, Kwartalnik Historyczny, vol. 129, 2022).
Grafika wygenerowana przez Nano Banana 2 / Gemini 3 AI